پیامد کشمکش کشورهای عرب عضو اوپک با ایران
دبیر کلی از جنس سوم
انتخاب دبير كل اوپك بار ديگر موضوع اصلي نشست سازمان كشورهاي توليد كننده نفت شده است. قرار است در يكصد و چهل و سومين نشست اوپك كه ۲۳ آذر (14 دسامبر) در ابوجا پايتخت نيجريه برگزار ميشود، دبيركل جديدي براي سازمان برگزيده شود. ايران، كويت و ليبي مدعيان اين دوره هستند كه نامزدهاي خود را نيز معرفي كردهاند.
داشتن 35 سال سن، درجه ليسانس از دانشگاهي معتبر در يکي از رشته هاي حقوق ، اقتصاد ، علوم ، مهندسي يا مديريت بازرگاني، 15سال تجربه که حداقل 10 سال آن بايد در سمت هايي باشد که مستقيما با صنعت نفت ارتباط داشته و 5سال آن در سمت هاي مديريتي يا مسئوليت هاي اجرايي بلند پايه صرف شده باشد از حداقل شرايطي است که براي احراز مقام دبير کلي اوپک لازم است
كاظم پور اردبيلي نامزد ايران در اين دوره است. وي كه پيش از اين نيز بارها بخت خود را آزموده، بار ديگر و با بازنشسته شدن نژادحسينيان نامزد قبلي ايران به ميدان آمده است.
سازمان اوپك از دسامبر 2003، زماني كه مدت دبير كلي آلوارو سيلوا از ونزوئلا به پايان رسيد، در خصوص توافق در زمينه دبير كل جديد ناتوانی از خود نشان داده بگونهای که محمدباركيندو از نيجريه به عنوان جانشين موقت اين سازمان انتخاب شد.
انتخاب دبير كل اوپك در ابتدا بر اساس ترتيب حروف الفباي نام كشورها و بعدها بر اساس تاريخ پيوستن كشورها به اوپك(Historical Rotation) تعيين شد.
بر اين اساس در اولين دورهي فعاليت اوپك و بر مبناي حروف الفباي نام كشورهاي مؤسس، دكتر فواد روحاني(1964-1961) كارشناس ايراني و از شخصيتهاي موثر در تاسيس اوپك، سمت اولين دبير كلي را عهدهدار شد. و سپس دبيركل از اتباع ساير اعضاي مؤسس به ترتيب عراق، كويت، عربستان و ونزوئلا انتخاب گرديدند و بدين ترتيب تا سال 1983 همهي اعضاي اوپك يك بار دبير كلي را تجربه كردند تا اين كه نوبت بار ديگر به ايران رسيد. اين بار دو عضو موسس اوپك ايران و عراق درگير جنگ بودند و اعضاي عرب با حمايت از عراق، فاضل چلبي را به عنوان دبير كل انتخاب كردند.
اين انتخاب، نقطه پايان بر سیستم الفبایی و چرخشي انتخاب دبير كل بود. از آن پس انتخاب دبيركل با اجماع و بر اساس اصل شايستگي و لياقت (طبق ماده 28 اساسنامه اوپك) در دستور کار قرار گرفت.
این تجربه نیز در یک روند 27 ساله نشان داد که اعضا هیچگاه بر روی یک کاندیدا اجماع ندارند. حال نه اجماعی حاصل میگردد و نه بر اساس چرخش تاریخی یا الفبایی دبیر کل انتخاب میگردد، تلاشی نیز برای تغییر قانون صورت نمیگیرد.
دبیرکل نیز در این کشمکش نانوشته بین کشورهای عرب اوپک با ايران، همواره از طیف سوم اوپك يعني ونزوئلا، اندونزي و نيجريه برگزیده شده است.
این بار نیز ایران در حاشیه است. کویت نیز که با مخالفت ایران روبروست. لیبی نیز از وزن بالایی برخوردار نیست. این بلاتکلیفی که از اختلافات سیاسی بین اعضا شکل گرفته تاثیر منفی روی نقش سازمان گذاشته است.
دبیر کل اوپک بنا به تعریف در کتابهای منتشره از سوی اوپک «نماينده رسمي و قانوني سازمان و رئيس اجرايي دبيرخانه اوپك است» كه به صورت دورهاي و براي دو سال تعيين ميشود.
سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، سازمانی دائم و میان دولتی است که در کنفرانس بغداد در شهریور سال 1338 توسط پنج کشور ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی و ونزوئلا تشکیل شد و در سالهاي بعد هشت کشور دیگر یعنی قطر، اندونزی، لیبی، امارات متحده عربی، الجزایر، نیجریه، اکوادور و گابن به این سازمان پیوستند. هم اكنون نيز سه كشور آنگولا، سودان و كوادور تمايل خود را به عضويت در سازمان كشورهاي توليدكننده اعلام كردهند. آنگولا دومين توليدكننده نفت در آفريقاست. و اكوادور نيز تا 14 سال پيش عضو اوپك بود.
این سازمان با هدف هماهنگی و انسجام سیاستهای نفتی در میان کشورهای عضو ایجاد شد تا قیمتی عادلانه و ثابت را برای تولید کنندگان نفت و عرضه منظم و کارایی را برای مصرفکنندگان تضمین کند. کشورهای عضو اوپک 42 درصد از کل تولید نفت در جهان را در اختیار دارند.
منبع: ماهنامه جهان انرژی شماره ۴
